هنر مینیاتور

 سبك اصفهاني

تا هنگامي كه قزوين پايتخت سلاطين صفوي بود بنا به مقتضاي زمان و سليقة خاص نقاشان تبريز كه به قزوين كوچانده شده بودند، مينياتور ايران در كيفيتي سير مي‌كرد كه با مكتب تبريز متفاوت بود و شيوه جديدي پديد آمد كه به نام شيوة قزوين نام‌گذاري شد. بعد از انتقال پايتخت به اصفهان در زمان شاه عباس اول گروهي از نقاشان ساكن قزوين و نقاشان هندي به اصفهان آمده و با نقاشان اصفهاني، سبكي بوجود آوردند كه داراي كيفيات خاص و سَواي مكتبهاي تبريز و قزوين بود. در اين مكتب جديد شيوه رنگ‌آميزي و مجلس‌آرايي نسبت به سابق تغييرات چشمگيري حاصل كرد، از جمله تك صورت‌سازي كه قبلاً رواجي نداشت به نحو استادانه‌اي معمول گشت و استاداني چون آقارضا كاشاني و رضا عباسي در اين فن پايه هنر خود را به درجات عالي رسانيدند و مهمترين الگوي تك چهره‌سازي را براي نقاشان بعدي ارائه نمودند. در مجلس آرايي نيز استاداني نظير افضل الدين حسيني و شفيع عباسي و معين مصوّر اين مكتب را كه به نام مكتب اصفهان ناميده شد، رونق و شكوه خاصي دادند و به كمال رسانيدند. شاه عباس هم نظر به علاقه مفرطي كه به نقاشي داشت، مشوّق هنرمندان شد تا آنجا كه اصفهان را «دارالصنايع» و تجلي گاه آثار درخشان نقش‌آفرينان قرار داد. از ويژگيهاي مكتب اصفهان لطافت، رنگ‌آميزي، سادگي و بي‌پيرايگي در مجلس‌آرايي و پرهيز از تكلّف و ريزه‌كاريهاي مكتب هرات بود. از ويژگيهاي ديگر مكتب اصفهان ارائة صحنه‌هاي دونفره و چند نفره در فضاهاي وسيع و يا محدود بوده كه در كمال سادگي و زيبايي به تصوير كشيده شده است. مكتب اصفهان از مكاتب معروف و مترقي در مينياتور ايران است. مجالسي كه به اين شيوه ساخته شده است زيبايي و دل‌انگيزي خاصي دارند كه نتيجه ممارست و تجربه ممتد استادان پيشين است. تذهيب‌كاري در كتب و مرقعات و زيورنگاري در سقف و ستون و ديوار عمارتها با شيوة مستقل خود، در اوج پيشرفت و ترقي قرار گرفت. متأسفانه از زمان شاه عباس دوم به بعد اين هنر رو به انحطاط نهاد و تا بندگي و درخشندگي خود را از دست داد و همينكه آخرين استادان اين مكتب همچون محمد يوسف و محمدقاسم از گردونه خارج شدند، مكتب اصفهان نيز به افول گراييد.

پس ازسلسله صفويه كه مشوّق هنرمند و علاقمند به هنر بودند، هنر مخصوصاً نقاشي رو به زوال رفت و هنرمندان بزرگي همچون محمد زمان و عليقلي بيك اصفهاني فراموش و منزوي شدند، مخصوصاً پس از تسلط افغانيان بر اصفهان و ايران، اين زوال به اوج رسيد. ولي در دوران افشاريه و زنديه اين جسد رمقي حاصل كرد و هنرمندان جديدي روي كار آمدند همچون آقا صادق و آقانجف و آقازمان كه هر سه طليعه‌دار مكتب قاجاريه بوده‌اند.

در دوران قاجاريه نخستين كسي كه به هنر نقاشي علاقه نشان داد فتحعليشاه قاجار بود. به همين مناسبت در جامعة تشنة هنر ايران، مصورّان ماهر و چهره‌پردازان قوي پنجه‌اي پا به عرصه وجود گذاشتند و شيوه خاص قاجاريه را ابداع نمودند. معرفوترين

برای مطالعه کل متن روی ادامه مطلب کلیک کنید